Literatura

Hiszpania jest krajem literatury. Pierwszymi sławnymi pisarzami na jej terenach byli Rzymianie. Rozwój chrześcijańskiej literatury łacińskiej, który nastąpił począwszy od IV wieku zahamowany został w VIII wieku pod wpływem podboju Półwyspu Iberyjskiego przez Arabów. Za ich panowania powstały dzieła jeszcze znakomitsze, zawierające elementy spuścizny antycznej, które przez uczonych chrześcijańskich były pomijane. W Kordobie toczono dysputy pomiędzy zwolennikami Platona i Arystotelesa. W XII wieku rozkwitło również piśmiennictwo hebrajskie. Arabski uczony Averroes, który pisał komentarze do dzieł Arystotelesa oraz pisarz hebrajski Moses ben Maimon, zwany także Maimonidesem, autor filozoficznych Summa judaizmu, inspirowali europejskich filozofów aż do czasów Spinozy i Schopenhauera. Wczesnośredniowieczna Hiszpania była miejscem, w którym ścierały się liczne idee. Trudno wyobrazić sobie piśmiennictwo tamtych czasów bez osiągnięć szkoły tłumaczy w Toledo i zaangażowania króla Alfonsa X Kastylijskiego, zwanego Mędrcem, wielkiego mecenasa sztuki, który również jako autor pozostawił po sobie bardzo uniwersalną twórczość oraz tłumaczenia tekstów hebrajskich i arabskich. Popierał także język galicyjski, który podniósł do rangi języka literackiego. Kastylijski stał się językiem pisanym dzięki epopei oraz działalności Króla Alfonsa X, za panowania którego osiągnął dominującą pozycję. Na założonym przez tego władcę uniwersytecie w Salamance na podstawie tłumaczeń powstały pierwsze prace naukowe w języku kastylijskim.

Natomiast pochodzący z Majorki filozof i poeta Ramón Llull pisał swe dzieła nie tylko po łacinie i po arabsku, lecz także po katalońsku. Takie były podstawy rozwoju hiszpańskiej sztuki piśmienniczej. I nawet jeśli podczas reconquisty oraz po wypędzeniu Żydów i Arabów w 1492 roku wiele wniósł olbrzymi wkład w rozwój literatury europejskiej, co jest widoczne także w naszych czasach. Po dziś dzień przetrwała tradycja powieści łotrzykowskiej, zapoczątkowana przez Lazarilla de Tormesa. Słynna na całym świecie powieść Miquela Cervantesa, w której występuje niezapomniana para Don Kichote i Sancho Pansa, traktowana jest jako pierwowzór nowoczesnej powieści.

Dramatopisarstwem zajmowali się w Hiszpanii niezwykle płodni autorzy. Po dziś dzień nie zdołano uporządkować i zanalizować wszystkich ich sztuk, zatem wiele z nich zalega piwnice bibliotek. Lope de Vega, autor co najmniej 100 sztuk scenicznych uznawany jest za twórcę hiszpańskiego teatru barokowego. Cechą szczególną jego dzieł jest mieszanie się w nich elementów komicznych i tragicznych, dworskich i ludowych. Teatr autorstwa Calderona de la Barcasa jest czystym odbiciem barokowego sposobu myślenia. Dziełem Francisca de Queveda są pomysłowe satyry, natomiast sentencje Baltazara Graciansa dowodzą o wielkiej mądrości i wyczuciu języka.

W barokowej liryce na plan pierwszy wysuwa się Luis do Góngora i jego pouczające ozdobne wiersze (cultismo). Wielkich osiągnięć siglo de oro nie udało się powtórzyć w wiekach następnych. Ciekawe są powieści obyczajowe, pochodzące z końca XIX wieku, nawiązujące do realizmu francuskiego (Benito Perez Galdós, Leopoldo Alas - pseud. Clarin). W XX wieku nastąpił rozkwit liryki. Dwaj poeci należący do pokolenia 1920, Juan Ramón Jimeńez i Vicente Aleixandre otrzymali Nagrodę Nobla. Jednak najbardziej fascynującą postacią był bez wątpienia młody Federico Garcia Lorca, zamordowany w 1936 roku przez fanatycznych zwolenników generała Franco.

Hiszpania zawsze była krajem, w którym rozwijała się doskonała literatura. Tym bardziej wstrząsające są najnowsze dane na temat obecnej kultury czytelniczej Hiszpanów: 42% osiemnastolatków w ciągu całego roku nie sięga ani razu po książkę, a 63% w tym samym okresie nie kupuje ani jednej. Dla kontrastu warto dodać, iż już pięć razy Nagrodę Nobla za osiągnięcia w dziedzinie literatury przyznawano autorom hiszpańskim. Jako ostatni z nich w 1989 roku wyróżniony nią został Camilo Jose Cela.

Najwięcej czytają mieszkańcy Madrytu i Barcelony. W tych też metropoliach koncentruje się życie literackie. Tam działają wydawnictwa, czasopisma fachowe. Tam wokół literatury roztacza się cieplarnianą atmosferę, jaką w połowie lat osiemdziesiątych przyniósł z sobą boom kulturalny. Ma on różne tendencje: całkowita dowolność pisarska ustępuje często miejsca rozliczaniu wojny domowej i ery rządów Franco, o których już wcześniej pisano z dużą dozą zgorzkniałości.

Hiszpania na nowo odkrywa sztukę układania fabuły, czy to w powieści kryminalnej czy w kompleksowej prostocie powieści psychologicznej, (Juan Jose Millas), a także w eksperymentach z fikcją (Javier Marias, Enrique Vila-Matas), które nie mają odniesienia do samej Hiszpanii, lecz zainspirowane są kosmopolitycznie. Tym wszystkim gatunkom towarzyszy gorączkowe tłumaczenie dziel z innych języków, które to utwory wypełniają luki, jakie istnieją w hiszpańskiej twórczości modernistycznej.

Motorem rozwoju literatury hiszpańskiej naszych czasów są kobiety. Nigdy dotąd tak wiele autorek jak obecnie nie sięgało po pióro. W owych utworach opisują głównie stosunki w Hiszpanii między kobietą a mężczyzną, oraz opowiadają się za swobodą seksualną. Do najbardziej znanych należą Soledad Puertolas, Rosa Montero, Adelaida Garda Morales, a w dziedzinie literatury erotycznej Mercede Abad. W każdym z regionów wydawana jest bardzo duża liczba książek w danym języku, szczególnie wyraźne jest to w Katalonii, gdzie obok siebie funkcjonują dwa rynki księgarskie: kataloński i kastylijski.

Kieszonkowa Encyklopedia Turysty

Literatura na forum

  • Brak rozmów na temat Literatura.
Strona korzysta z plików Cookies zgodnie z ustawieniami Twojej przeglądarki. [ok]