Toledo

1. Od szosy madryckiej do katedry. Niedaleko wjazdu do miasta, po prawej renesansowy gmach Hospital S. Juan Bautista, zwany też Hospital de Ta-vera, fundacja kardynała Juana de Tavera, którego grobowiec stoi w prezbiterium kościoła, wybudowanego z całym kompleksem gmachów w latach 1541-99. W Capilla Mayor ołtarz projektu El Greca. W lewym skrzydle klasztoru muzeum założone przez księżnę de Lerrna jego ozdobą są najpóźniejsze obrazy El Greca (przepiękny obraz Św. Rodzina i portret kardynała Tavery) oraz dzieła Juana Carreno de Mirandy, Antonia Palomino, Jose Ribery, Luki Giordana, Carravagia, Tintoretta i Tycjana; kolekcja gobelinów i mebli z XVI-XVII w.

Mijając ogromny targ ceramiki z Talavera de la Reina dochodzimy na mały placyk przed renesansową bramą Puerta Nueva de Bisagra z przysadzistymi basztami i ogromnym herbem Karola I nad łukiem wjazdowym. Po prawej stronie placu Turismo, dobrze zaopatrzone w wydawnictwa informacyjne. W prawo Paseo de Recaredo prowadzi u stóp murów obronnych aż na przeciwległy kraniec miasta, do bramy Puerta del Cambrón. 2CO m od placu w murach brania Puerta Vieja de Bisagra, jedyna pozostałość arabskich obwarowań z IX w.
Za ową bramą C. Real del Arrabal prowadzi w górę do miasta. Po prawej kościół Santiago del Arrabal, najbardziej okazały zabytek stylu mudejar w Toledo, z wieżą XII w. Wielki rzeźbiony ołtarz z XVI w. i ambona, z której wygłaszał kazania św. Wincenty Ferreriusz, Idąc pod górę dochodzimy do .ramy Puerta del Soi w kształcie podkowiastego łuku; to arcydzieło stylu mudejar (XIV w.) ufundowali rycerze Zakonu Szpitalników broniący tego fragmentu murów. Powyżej Bramy Słońca wznosi się malutki meczet Bib al-Mardoun, wyświęcony potem na kościół pod wezwaniem Sto. Cristo de la Luz. Legenda mówi, że koń Alfonsa VI wkraczającego do Toledo zatrzymał się nagle i ukląkł przed ścianą meczetu; gdy odmurowano niszę ukazał się krucyfiks oświetlony lampką oliwną, która płonęła nieprzerwanie przez 373
lata mauret. okupacji. Przebudowany ze świątyni wizygockiej w 980, meczet składa się z dwu części; pierwsza, wsparta na 4 kolumnach podtrzymujących arkady ujęte w łuki podkowiaste i sklepienie z 9 małych kopułek, jest w czystym stylu arab. Apsyda w stylu mudejar z XII w. zachowała ślady malowideł w stylu bizantyńskim.

Przez C. Cristo de la Luz, C. Alfileritos, C. Cadenas i PL Roperia, przecinając C. Comercio, schodzimy ku katedrze, ocieniającej swym masywem malutki Plaża Mayor. Za apsydą, w zaułku odchodzącym od C. Sixto, Posada de Ja Hermandad. Santa Hermandad było rodzajem policji założonej w XIII w. dla ochrony wsi i dróg przed bandytami, następnie stało się zbrojnym ramieniem Inkwizycji i przetrwało do 1835. Posada była przez wieki siedzibą trybunału św. Oficjum; dziś mieści muzeum i archiwum miasta Toledo. W podziemiach zachowały się cele dla schwytanych przestępców. Najgroźniejszych wmurowywano w ściany, aby uniemożliwić ucieczkę. Ostrołukową bramę ozdabiają rzeźby cuadrilleros (jeźdźców Bractwa).

Przed zwiedzaniem katedry warto obejść wokół jej masyw. Od pd. (C. Cardinal Cisneros) gotycki portal Puerta de los Leones z drzwiami kutymi w brązie i dalej Puerta Liana (brama płaska, bez stopni), którą w Boże Ciało wychodzi procesja wioząca ogromną custodię Enriąue de Arfe (1524) wysoką Ra 3 m, wagi 900 kg, wykonaną z pozłacanego srebra, przywiezionego przez Cortesa z Peru. Główna elewacja (Pl. Generalisimo) powstała w końcu XV i na pocz. XVI w. i uderza niesymetrycznością. Po lewej potężna dzwonnica (90 m) początkowo czworoboczna, bogato zdobiona pilastrami. wyżej 8-boczna, jest pięknym przykładem późnego gotyku. Mieści 17-tonowy dzwon z 1753; iglice wieży zdobi potrójna opaska z promieni, symbolizująca koronę cierniową. Prawa wieża niska, barokowa. Od strony pn. klasztor i inne przybudówki zasłaniają ścianę katedry, jedynie wąziutki zaułek prowadzi do bramy Puerta de la Fena (pocz. XVI w.). Wszystkie wejścia są na ogół zamknięte. Do katedry wchodzimy przez klasztor, na lewo do dzwonnicy.

2. Katedra. Pierwsza z wielkich budowli toledańskich bez żadnych wpływów mauret., jest przykładem nakładania się cech sztuki hiszp. na wzory zaczerpnięte z innych krajów. Rozplanowanie 5-nawowego wnętrza przypomina katedrę w Bourges, podwójne obejście katedry w Le Mans i Coutances, ale struktura budowli jest daleko bardziej masywna. GL fasada zaś w niczym nie przypomina wzorów franc. Kamień węgielny położyli w 1227 król Ferdynand III Święty i arcybiskup Rodrigo Jimenez de Rada; pierwszym architektem był Petrus Petri, Francuz lub Hiszpan (Pedro Perez?) kształcony we Francji. Budowa trwała do 1425. Architektura zewnętrzna nie jest specjalnie interesująca; wnętrza natomiast są ozdobione i wyposażone tak bogato, że świątynie nazwano z czasem Dives Toledana. W ciągu 200 lat budowy pozostawili tu swe dzieła wszyscy najwybitniejsi artyści epoki. Nad ostrołukowym portalem gł. (Puerta del Perdón) kolosalny fryz gotycki przedstawiający Ostatnią Wieczerze.

Ze schodów prowadzących do niżej położonego wnętrza, podzielonego 88 kolumnami i filarami na 5 naw i oświetlonego 750 witrażowymi oknami, w pełni widoczne jest monumentalne założenie budowli. Środkową nawę zamyka córo; w ołtarzowej ścianie trascoro XIV-wieczna rzeźba Yirgen de la Estrela i medaliony Alonso de Berruguete. Zwiedzanie najlepiej zacząć od transeptu.
Capilla Mayor zamknięta jest żelazną kratą Francisco de Yillalpando (1548, styl plateresco), zachwycającym finezją wykonania dziełem sztuki cyzelerskiej. Tłem jest przytłaczający ogromem złocony główny ołtarz późnogotycki wysoki na 12 m. Barwne płaskorzeźby przedstawiają sceny z życia Chrystusa. Przed ołtarzem po lewej sarkofag zdobywcy Grenady, kardynała Pedro Gonzales de Mendoza, spowiednika Izabeli Katolickiej, po prawej sarkofagi Alfonsa VII. Sancha III i Sancha IV. Córo także zamknięte jest żelazną kratą (Domingo de Cespedes, XVII w.). Otaczają je dwa rzędy stall. Dolne rzeźbił Rodrigo Aleman (1495); 54 płaskorzeźby przedstawiają zdobycie Grenady. Górny rząd po prawej jest dziełem Felipe de Borgona, rząd po lewej i fotel arcybiskupa Alonsa de Berruguete (ukończone 1543). Nad stallami fryz z alabastrowych płaskorzeźb; pośrodku późnogotycki pulpit z żelaza i brązu pochodzenia niem.; w ołtarzu alabastrowa Virgen la Blanca, arcydzieło romańskiej rzeźby franc.

Capilla Mayor obudowana jest od zewnątrz wielką marmurową ścianą zwana Transparente, klasyczny przykład stylu churrigueresco z jego wijącymi się liniami, spiralnymi kolumnami, obfitością zdobień. Z kaplic otaczających obejście najpiękniejsza jest Capilla del Santiago (na lewo od osi głównej nawy) ufundowana przez konetabla Alvaro de Luna (jego spadkobiercami są książęta Infantado do dziś chowani w panteonie w podziemiach kaplicy). Ścięty z rozkazu Jana II, konetabl pochowany został w 1453 w sarkofagu po prawej stronie, jego żona Juana de Pimentel po lewej. Oba sarkofagi są arcydziełem rzeźby późnogotyckiej. Bliżej transeptu po lewej, poprzedzona wąskim przedsionkiem, Capilla de Reyes Nuevos (1543) ozdobiona przez Alonso de Covarrubiasa w stylu plateresco, z sarkofagami Henryka II i Henryka III Trastamara.

Ogromną zakrystię składającą się z kilku pomieszczeń dobudowano do pn. ściany katedry. Poprzedza ją Sanktuarium Capilla Virgen del Sagrario z prastarą srebrną figurką NMP, podobno przywiezioną do Toledo przez pierwszego biskupa (I w.) św. Eugeniusza, którego relikwie wraz z relikwiami innych świętych przechowuje się w 8-bocznej kaplicy (Ochavo) za Sanktuarium. U wejścia, w bocznej nawie katedry, nagrobny kamień z napisem Hic iacet pulvis, cinis et nihil (Tu spoczywa proch, popiół i nicość) kryje grób kardynała Porto-carrero (zm. 1709), wicekróla Sycylii, Regenta-Protektora Narodu Hiszpańskiego, jednego z tych, których pycha, samolubność i nieudolność doprowadziły kraj do upadku.


Mały placyk przy kościele zapełniają kramy z pamiątkami, wśród których mnóstwo wyrobów ze sławnej toledańskiej stali zdobionej złotymi filigranowymi wzorami. Po lewej Palacio de Fuensalida z oryginalną dekoracją łączącą elementy stylu gotyckiego, plateresco i mudejar. W bocznym zaułku pałac zwany Taller del Moro w okresie budowy katedry mieściły się tu warsztaty kamieniarskie, dziś lapidarium i muzeum sztuki mudejar. Ulica przechodzi w rodzaj tarasu widokowego zwanego Paseo S. Cristobal z widokiem na wąwóz Tagu. Wśród drzew i krzewów porastających stok kryją się stylowe białe domki zwane cigarrales, od świerszczy kryjących się wśród traw. Idziemy w prawo wzdłuż zbocza przez skwer Paseo del Transito. Po lewej urwisko zwane Roca Tarpeya (Skała Tarpejska) i stary dom, w którym żył i tworzył rzeźbiarz Victorio Macho (1887-1966), dziś muzeum jego rzeźb. Zwiedzanie: 10-14 i 15.30-19. Naprzeciw niepozorny budynek: Synagoga Samuela Levi (1357-60), zwana del Transito, fundacja skarbnika Piotra I. Prostokątne puste wnętrze, zamknięte ozdobną ścianą, u stóp której przechowywano święte księgi, zadziwia bogactwem dekoracji ściennej, uważanej za najpiękniejszy w Toledo przykład zdobnictwa w stylu mudejar. Delikatne fryzy i panneaux z rzeźbionego gipsu pokrywają całą powierzchnię ścian. Górą biegnie fryz z hebrajskich inskrypcji. Ściana frontowa przecięta jest u góry dwoma oknami, u dołu trzema, ujętymi w wymyślne profilowane łuki. Galeria na I p. przeznaczona była dla kobiet. Po wygnaniu Żydów (1492) synagogę zamieniono na klasztor Benedyktynów. Obecnie mieści się tu Muzeum Sefardyjskie ze zbiorami hebr. przedmiotów kultu, ksiąg, strojów rytualnych.

Niedaleko synagogi tzw. Dom i Muzeum El Greca. Jest to typowa miejska rezydencja toledańska z XIV-XV w., odtworzona w 1906 z inicjatywy markiza Vega-Inclan i urządzona na wzór wnętrz z 2 pół. XVI w. meblami z epoki (zwłaszcza piękna kuchnia, pokoje mieszkalne, patio). W tej dzielnicy znajdował się dom, w którym istotnie mieszkał El Greco, w posiadłości swego protektora, markiza Villena, słynnego alchemika. W muzeum duża kolekcja obrazów El Greca oraz zbiór obrazów hiszp. z XVI-XVII w.


Przez C. Reyes Católicos dochodzimy do Głównej Synagogi, zbudowanej pośrodku dawnej Juderii na przełomie XII i XIII w. W 1405 sfanatyzo-wany tłum parafian kościoła Santiago de Arrabal pod przewodem Wincentego Ferreriusza wypędził stąd Żydów i przekształcił synagogę w kościół pod wezwąniem NMP. Odtąd budynek zwany jest Sta. Maria la Blanca ze względu na oślepiająco białe wnętrze, jedno z najpiękniejszych w Hiszpanii. Cztery rzędy 8-bocznych filarów zakończonych kamiennymi kapitelami i wspartych na bazach z czerwonego marmuru podtrzymują łuki podkowiaste, na których wspierają się złocone mury dzielące poszczególne nawy, z powtarzającym się motywem ślepych łuków o skomplikowanym rysunku. Mury podtrzymują rzeźbiony drewniany strop artesonado. Wnętrze tchnie niewysłowionym spokojem i harmonią abstrakcyjnego piękna.

Nieco dalej w otoczeniu zieleni masyw klasztoru i kościoła S. Juan de los Reyes (20), arcydzieła późnego gotyku. Ufundowany przez Królów Katolickich jako dziękczynne wotum za zwycięstwo pod Toro, które w 1476 oddało Izabeli tron Kastylii w walce z rywalką, Joanną Beltraneją, budowany był przez Juana Guasa i jego następców przez cały XVI w. Dach płaski, otoczony ażurową balustradą; od strony apsydy wieniec posągów, nad skrzyżowaniem nawy i tran-septu kopuła. Pilastry ścian zewnętrznych przechodzą w wysmukłe pinakle. Główna elewacja pn.-zach. w stylu plateresco (Alonso de Covarrubias). Na bocznej ścianie łańcuchy chrześcijańskich więźniów oswobodzonych w Almerii i Maladze. Wnętrze jedyna nawa 56 m długości, przykryta sklepieniem o skomplikowanym, gwiaździstym układzie żeber; na murach ozdobionych pilastrami pokrytymi arabeskami, biegnie fryz z napisem upamiętniającym fundatorów. Na murach prezbiterium ogromne tarcze herbowe Kastylii i Aragonii w szponach stylizowanych orłów oraz królewskie emblematy węzły gordyjskie i pęki strzał. Gł. ołtarz z XVI w., po prawej ambona wsparta na kolumnie w kształcie pnia palmy. Gotycki portal prowadzi do klasztoru, którego wirydarz należy do najpiękniejszych w Hiszpanii. Otacza go dwukondygna-cyjny arkadowy krużganek: dolny gotycki, górny plateresco, o łukach delikatnie rzeźbionych w złotawym piaskowcu. Na wyższe piętro prowadzą monumentalne schody Covarrubiasa przykryte rzeźbionym plafonem o ścianach wyłożonych płytkami kolorowo żyłkowanego marmuru. Strop dolnego krużganka pokrywa delikatna siatka gwiaździstych żebrowań; pilastry z posągami świętych, kapitele kolumn bogato rzeźbione. Górny krużganek ze stropem artesonado.

W lewo schodzi w dół ulica w kierunku mostu Puente de S. Martin (21) (arabski, kompletnie zrekonstruowany w XVI w.). Pięcioprzęsłowy, chroniony na przyczółkach dwiema mocnymi wieżami, do dziś służy ruchowi kołowemu. Idąc z Pl. S. Martin na wprost, mijając po prawej pałac markiza de Maąueda, dochodzimy do bramy Puerta del Cambrón (22). Ten fragment murów obronnych pamięta czasy wizygockie. Brama po wielu przebudowach otrzymała w XVI w. wystrój renesansowy. Za bramą taras widokowy. U naszych stóp zielona żyzna równina (vega) nad rzeką, zamknięta łańcuchem szarych wzgórz. W dali widoczne czerwone dachy wielkiej fabryki broni, z której zawsze słynęło Toledo. W prawo, wzdłuż murów, droga w kierunku szosy madryckiej.

4. Od bramy Cambrón do Alkazaru. Spacer przez pn. część starego Toledo pozwoli zapoznać się z typowymi zaułkami tego miasta i kilku dalszymi interesującymi zabytkami. Od Pl. Carmelites, przez Cuesta Sta. Leocadia; w prawo wąziutką C. Moreno, obok Colegio de Doncellas, dochodzimy do klasztoru S. Clemente z ogromnym portalem w stylu plateresco rzeźbionym przez Alonso de Berruguete. W pobliżu Plazuela de Padilla na miejscu domu przywódcy powstania cornuneros. Gdy Juan de Padilla zginął podczas oblężenia Toledo przez wojska Karola T, cesarz kazał zburzyć jego dom i posypać solą ziemię, aby na wieki przestała rodzić. W bocznym zaułku dom Garcilasa de la Vega (XVI w.) poety, piewcy Toledo. Następnie wchodzimy w C. Esteban Illan. Po prawej kościół S. Roman ozdobiony romańskimi freskami z XIII w. W kościele Muzeum Synodów i Kultury Wizygockiej ze zbiorem rzeźb, kapiteli, ozdób i kosztowności z VI-VIII w.

Przy C. Illan pod nr 9 Casa de Mesa z autentyczną dekoracja w stylu mudejar wzorowaną na sztuce grenadyńskiej. W głębi zaułka po prawej widoczna smukła wieża S. Roman, starsza od kościoła (X w.). Była to siedziba królewska; w 1158 proklamowany tu został królem Alfons VIII, późniejszy zwycięzca spod Las Navas de Tolosa. Za Pl. Tendillas pałac kardynała Lorenzano mieszczący dawniej Instytut Narodowy. Klasycy-styczną elewację ozdabiają jońskie kolumny i rzeźby przedstawiające Nauki Dalej przez C. Pląta i C. Comercio dochodzimy do gł. placu Toledo, opisywanego w wielu utworach literackich starego rynku Zocodover. Stąd pod górę do Alkazaru. Twierdzę w najwyższym punkcie miasta wzniósł Alfons VI na miejscu rzym. obozu wojskowego z III w. Pierwszym gubernatorem twierdzy był Cyd. Za Alfonsa X Alkazar uzyskał dzisiejszy kształt czworoboku z wieżami na narożnikach. Za czasów Karola I Alonso de Covarrubias dobudował zach. portal w stylu plateresco i pn. elewację. Fasada gł. od strony rzeki powstała za Filipa II (Juan de Herrera). Spalony przez Francuzów w 1810, odbudowany w latach 1867-82, powtórnie spalony w 1887 i znów odbudowany, był siedzibą Akademii Wojskowej, której kadeci pod dowództwem płk. Moscardó zbuntowali się w lipcu 1936 przeciw rządowi republikańskiemu. Wielotygodniowa obrona Alkazaru stała się jedną z frankistow-skich legend, a odbudowany w latach sześćdziesiątych gmach przekształcony w mauzoleum pamięci jego obrońców i muzeum wojny domowej.

U stóp Alkazaru od pd. wielki parking, na który wjeżdżają wzdłuż Tagu autobusy linii regularnych. Od pn., przy odbiegającej od rynku Zocodover C. Cervantes, u stóp wzgórza stara oberża Posada de la Sangre (Gospoda Krwi), zwana także del Sevillano. Stylowo urządzone wnętrza z epoki, kiedy Cervantes pisywał tu swoje utwory. Naprzeciw wielki pałac w stylu plateresco Hospital Sta. Cruz.

5. Muzeum Santa Cruz. Gmach dawnego szpitala ufundowanego przez kardynała Mendozę dla sierot i biednych Toledo, odrestaurowany i przekształcony na muzeum w latach pięćdziesiątych XX w., powstał na przełomie XV i XVI w. według planów Enriąue Egasa. Budowę ukończył Alonso de Co-varrubias, projektant głównej elewacji. Portal, rzeźby na archiwoltach, tym-panon (kardynał w otoczeniu świętych), fryz (Nawiedzenie NMP) i okna są arcydziełami stylu plateresco połączonego z elementami stylu mudejar. Wnętrze na planie greckiego krzyża, dwupoziomowe, dzieli się na obszerne sale wykończone w XVI w., o kasetonowych sklepieniach. Dolne piętro w stylu renesansowym, górne mudejar. Z patio otoczonego krużgankiem monumentalne schody plateresco (Covarrubias) prowadzą na wyższe piętro.
Najpiękniejszą część gmachu zajmuje Muzeum Santa Cruz, jedna z najbogatszych w Hiszpanii galerii malarstwa oraz mebli, tkanin, rzeźb; w części archeologicznej przedstawiono historię Toledo od czasów celtiberyjskich do XVI w. W muzeum obrazy od czasów Królów Katolickich, renesansowa szkoła tole-dańska (Correa de Vivar, Comontes, Becerra, Carvajal} Moro, Sanchez Coello), a przede wszystkim El Greca: 18 jego płócien (w tym sławne Wniebowzięcie NMP z kościoła S. Vicente, namalowane na 6 mieś. przed śmiercią malarza) tworzy kolekcję nieocenionej wartości. Dalej szkoła toledańska z XVII w. (Tristan, Orente i Sanchez Cotan), płótna obu Riberów, Goya. Najstarszą rzeźbą w muzeum jest Cristo de la Luz z przełomu XIII i XIV w. Wśród najcenniejszych rzeźby Alonsa Berruguete, Diega de Siloe, Pedra de Meny. Ściany pokrywają flam. arrasy z XV i XVI w.; duży zbiór liturgicznych szat; złotnictwo religijne (Juan de Arfe) i świeckie; zbiory monet. Ścianę apsydy przykrywa olbrzymia błękitna bandera admiralska Don Juana Austriackiego spod Lepanto.

6. Droga okrężna.
Od mostu Puentę de Alcantara pd. brzegiem Tagu, prowadzi wygodna asfaltowa szosa wykuta w skałach - Paseo de Circunvalención, długości 5,5 km. Stary Puente de Alcantara na rzym. filarach, kilkakrotnie burzony i odbudowywany przez Arabów i Hiszpanów, zachował elementy stylu mudejar. Nad nim zamek Castello de S. Servando. Ponad nowym mostem wielki kompleks gmachów wojskowych Akademii Wojennej, spod których panorama Toledo szczególnie piękna o zach. słońca. Po drugiej stronie miasta, nad mostem S. Martin, zabudowania luksusowego paradoru „Conde de Orgaz z letnim tarasem, z którego równie piękna pa-norama Toledo.

  • Komentarze i opinie
  • Brak komentarzy na forum, możesz być pierwszą osobą rozpoczynającą temat
Strona korzysta z plików Cookies zgodnie z ustawieniami Twojej przeglądarki. [ok]